خانه / آموزش کاشت،داشت و برداشت گیاهان دارویی / روش کاشت گیاه دارویی بادرنجبویه (ملیس)

روش کاشت گیاه دارویی بادرنجبویه (ملیس)

http://keshtkala.ir/wp-content/uploads/2015/03/1307729731-91.jpg

معرفی گیاه دارویی بادرنجبویه

 

بادرنجبویه از گیاهان معطری است که مردم بعضی سرزمین ها از مدت ها پیش خواص دارویی آن را می دانستند و برای درمان برخی بیماری ها از آن استفاده می کردند . از برگ ها و پیکر رویشی این گیاه درفارماکوپه های معتبر به عنوان دارو یاد شده است . (۱) اسانس بادرنجبویه در صنایع داروسازی ،‌غذایی و صنایع آرایشی و بهداشتی کاربرد زیادی دارد . از بادرنجبویه می توان به عنوان عطر چای و همچنین به عنوان طعم دهنده سایر داروها استفاده کرد .

چون اسانس این گیاه گران است ، به جای آن معمولا از اسانس گونه های مختلف علف لیمو(۱) که از نظر عطر شباهت زیادی به اسانس بادرنجبویه دارد استفاده می شود . (۱)

گیاهشناسی بادرنجبویه :‌

بادرنجبویه با نام علمی Melissa Officinalis گیاهی علفی و پایاد چند ساله پرشاخه و پرپشت که زیستگاه اصلی آن نواحی جنوبی و مرکزی اروپا در اسپانیا تا قفقاز و در آسیای صغیر و ایران می روید اما بیشتر در جنوب انگلستان کشت شده علاوه بر این در نواحی مختلف نیز پرورش می یابد . ارتفاع آن بین ۳۰ تا ۱۰۰ سانتی متر می باشد . ریشه اصلی کوتاه و استوانه ای شکل است روی ریزوم ها گرههای خاصی وجود دارد . از این گرهها استلونها (ریشه رست ) و سایر انشعابهای ریشه ای به رنگ قهوه ای روشن خارج می شود . ساقه آن مستقیم و بلند و مقطع آن چهارگوش است ولی به ندرت ممکن است به صورت خوابیده روی زمین قرار بگیرد ( ساقه گیاهان جوان معمولا به صورت خوابیده رشد می کنند ) .

برگهات به طول سه تا هشت سانتی متر و پهنای آن چهار تا پنج سانتی متر است در سطح پهنک برگ آن رگبرگ های متعدد به وضع مشبک دیده می شود . رنگ برگ های آن در سطح فوقانی پهنک سبز تیره و در سطح تحتانی آن سبز روشن است . گل ها در قسمت فوقانی گیاه و در ناحیه زاویه برگ ها تشکیل می شوند . غنچه ها معمولا زرد رنگ که پس از باز شدن به رنگ سفید یا بنفش تبدیل می شوند و به تعداد شش تا دوازده تایی در کناره برگ ها ظاهر می شوند .گل های آن معمولا در خرداد تا اواسط مرداد ظاهر می شود . کاسه و جام آن دارای دو لب است که در آن لب فوقانی جام شامل دو لب ولی لب تحتانی مرکب از ۳ لوب می باشد . درون گل نیز چهار پرچم (دو تابزرگ و دو تا کوچک ) جای دارد . میوه آن چهار فندقه ای وقهوه ای رنگ و طول آن ۱ تا ۵/۱ میلی متر است . بذر آن تخم مرغی شکل و رنگ آن تیره و براق (معمولا سیاه رنگ ) است وزن هزار دانه ۶/۰ تا ۷/۰ گرم می باشد . میوه آن از اواسط تابستان ( اواخر مرداد ) به تدریج می رسد . پس از رسیدن دانه ها به اطراف پراکنده می شوند . (۴ و۱ و۲ )

اندام های هوایی گیاه در زمستان بر اثر سرمازدگی خشک می شوند . در این حالت ریشه زنده است و از فعالیت خفیفی برخوردار است . گل ها نکتار زیادی تولید می کند . بوی معطر گل ها باعث جلب حشرات به خصوص زنبورهای عسل می شود.تغذیه نکتار گل ها توسط زنبورها سبب افزایش تولید عسل آن ها می . (۱) قسمت مورد استفاده گیاه ، برگ و سرشاخه های جوان آن است .

.

نیازهای اکولوژیکی بادرنجبویه:

بادرنجبویه در طول رویش به هوای گرم و نورکافی نیاز دارد . بذرها در دمای ۱۰ تا ۱۲ درجه سانتی گراد جوانه می زنند ولی دمای مناسب برای جوانه زنی ۱۸ تا ۲۰ درجه سانی گراد است . درجه حرارت های مطلوب در طول رویش این گیاه ۲۰ تا ۲۲ درجه سانتی گراد است . بادرنجبویه برای مدتی قادر به تحمل درجه حرارت پایین (۲۰-تا۲۵-درجه سانتی گراد ) می باشد . برای گیاهان مسن درجه حرارت های پایین برای مدت طولانی مضر بوده و تاثیر نامطلوبی بررشد و نمو و همچنین موادموثره آن برجای می‌گذارد ریشه بادرنجبویه نسبتاً طویل است . این ریشه به جذب رطوبت از اعماق زمین قادر بوده و برای مدتی خشکی را تحمل می نماید . (۱) رویش گیاه در سایه نه تنها سبب کند شدن رشد و نمو گیاه می شود . بلکه در کاهش کمیت و کیفیت اسانس آن نیز موثر است . (۱)

بادرنجبویه در هر نوع خاکی قادر به رویش می باشد و خاک هایی با بافت متوسط و غنی از ترکیبات کلسیم و مواد عناصر غذایی « برای رویش این گیاه بسیار مناسب است » (۱) بادرنجبویه قادر است خشکی را برای مدتی تحمل کند . ولی کم آبی و خشکیهای طولانی سبب خشک شدن آن می شود . در هر دوره آبیاری گیاهان ۳۰ تا ۴۰ میلی متر باید آبیاری شوند . PH خاک برای بادرنجبویه ۸/۴ تا ۸ مناسب است . (۱)

 

 

 

کاشت بادرنجبویه:

بادرنجبویه به وسیله دانه یا تقسیم ریشه در بهار یا پاییز کشت می شود اگر در پاییز کشت شود ترجیحا بهتر است دیرتر از اکتبر یا مهرماه نباشد چون ممکن است از بین برود(۴) بادرنجبویه دارای قوه رویشی کمی است .از این رو برای افزایش قوه رویشی ، بذرها را باید به مدت ۱۶ تا ۲۰ ساعت در آب و در دمای محیط خیساند یا این که آن ها را ۴۸ ساعت در دمای صفر درجه سانتی گراد قرار داد . تکثیر توسط بذر به دو روش مستقیم و غیر انجام می گیرد : (۱)

 

کشت مستقیم بادرنجبویه :

بادرنجبویه را در زمان مناسب معمولا اواخر پاییز به صورت ردیفی در فواصل مناسب کشت می کنند بذرهایی که اواخر پاییز کشت می شوند پس از طی دوره سرمای زمستان در اوایل بهار سبز می شوند رشد اولیه بادرنجبویه بسیار کند و بطنی است و علف های هرز می توانند بدون رقابت و به سرعت توسعه یابندو رویش گیاهان مورد نظر را تحت تاثیر قرار دهند از این رو کشت مستقیم مناسب نیست و تنها کشت در سطوح کوچک توصیه می شود . (‌۱)

 

کشت غیر مستقیم بادرنجبویه:

بذرها را در خزانه (اعم از خزانه هوای آزاد یا خزانه زیر پلاستیک ) که بستر آن به همین منظور تهیه شده کشت می کنند . پس از کاشت به منظور ایجاد تراکم در بستر سطحی خاک غلتک مناسبی زده می شود . آبیاری منظم و مبارزه با علف های هرز در طول رویش گیاهان نقش عمده ای در سرعت رشد بادرنجبویه دارد . در زمان مناسب نشاء ها را به زمین مورد نظر باید منتقل کرد . (۱)

 

تکثیر رویشی بادرنجبویه :

تکثیر رویشی از طریق تقسیم بوته انجام می گیرد . گیاهان دو تا سه ساله را باید از خاک خارج کرد . (۱) پس از تمیز کردن ریشه از علف های هرز و جدا کردن قسمت های پوسیده و آلوده برحسب اندازه پایه مادری آن را به سه تا چهار قطعه تقسیم می کنند . هر بوته باید شامل ریشه ، ساقه و چند برگ باشد از آن جمله که تکثیر رویشی کار و هزینه زیادی را تحمیل می کند.لذا از این روش تکثیر درشرایط خاص استفاده می شود . (۱).

 

داشت بادرنجبویه :

چون رشد اولیه بادر نجبویه کند و بطنی است و علف های هرز می توانند بدون رقابت توسعه یابند لذا کنترل علف های هرز قبل از کاشت و تهیه بستر فاقد علف هرز برای کشت این گیاه ضرورت دارد در سال اول رویش تا قبل از بسته شدن فواصل بین ردیف ها بر اثر رشد گیاهان دو تا سه بار باید اقدام به وجین مکانیکی علف های هرز نمود . اگر چه در سطوح کوچک کشت مبارزه مکانیکی با علف های هرز کافی است . ولی در سطوح وسیع کشت وجین مکانیکی به تنهایی کافی نیست و به موازات آن باید از علف کش های مناسب استفاده نمود . (۱) در کشت مستقیم ،‌اوایل بهار در کشت غیرمستقیم پس از انتقال نشاها به زمین اصلی می توان از علف کش مرکازین استفاده کرد.

 

برداشت محصول بادرنجبویه :

از سال اول رویش می توان محصول را برداشت کرد . در سال اول یک بار ولی از سال دوم به بعد دو و یا حتی سه رتبه پیکر رویشی بادرنجبویه را می توان برداشت کرد . زمان مناسب برای اولین برداشت مرحله گلدهی است . دومین برداشت معمولا اواسط شهریور انجام می گیرد . چنانچه شرایط اقلیمی مناسب باشد اواخر مهرماه نیز می توان سومین برداشت را انجام داد .(۱)

پیکر رویشی گیاهان از فاصله چها تا پنج سانتی متری از سطح زمین برداشت می شوند و پیکر رویشی را هنگامی باید برداشت کرد که قطرات شبنم موجود بر سطح گیاهان بر اثر تابش آفتاب خشک شده باشند . برگ ها پس از برداشت به سرعت سیاه یا قهوه ای رنگ می شوند . از این رو پس از برداشت بلافاصله باید آن ها راخشک کرد . (۱) عملکرد پیکر رویشی تازه ۱۰تا ۲۰ در هکتار است که پس از خشک شدن ۲ تا ۴ تن پیکر رویشی خشک حاصل می شود . عملکرد برگ خشک ۷/۰ تا ۱ تن در هکتار می باشد . (۱)

http://keshtkala.ir/wp-content/uploads/2015/03/badranjboye1-500x500.jpg

آفات و بیماری ها بادرنجبویه :

بادرنجبویه ممکن است در طول رویش مورد حمله بعضی آفات یا عوامل بیماری زا قرار گیرد . در طول رویش بادرنجبویه ، لارو بعضی حشرات ممکن است صدمه های جبران ناپذیری به محصول وارد کنند . از این رو قبل کشت برای مبارزه با این لاروها می توان از بازودین ۵ گ به مقدار ۳۰ کیلوگرم در هکتار یا بازودین ۱۰ گ به مقدار ۱۵ کیلوگرم در هکتار به صورت محلول پاشی در خاک استفاده کرد . همچنین می توان از طعمه مسموم با محلول یک درصد آزودرین و ملاس چغندر قند یا سبوب برنج علیه این لاروها استفاده کرد . پس از کاشت گیاهان نیز می توان از طعمه مسموم استفاده نمود (۱) .

کک نباتی شغلم (متعلق به خانواده هالتی سیته ) که با تغذیه از برگ های گیاه میزبان آن را توری شکل می کند . زنجره و شته سبز ( متعلق به زیر خانواده آفیدینه ) از دیگر آفتهایی است که با تغذیه از شیره نباتی علاوه بر تضعیف گیاه باعث انتقال بیماری های ویروسی شده و صدمه های سنگینی به محصول وارد می آوردند . همچنین ممکن است بادرنجبویه در طول رویش به عوامل بیماری زای قارچی (نظیرقارچ لکه برگی ) آلوده شود علیه این بیماری می توان از محلول فوندازول یا برستون به صورت محلول پاشی استفاده کرد . (۱)

 

.


 

منابع و مآخذ

۱-تولید و فرآوری گیاهان دارویی (جلد سوم ) دکتر رضا امید بیگی متخصص تولید و فرآوری گیاهان دارویی و دانشیار دانشگاه تربیت مدرس ، نشر از انتشارات آستان قدس رضوی .

۲-گیاهان دارویی ، دکتر علی زرگری ( جلد چهارم ) انتشارات دانشگاه تهران آذر ۱۳۶۹

۳-گیاهان دارویی ، نوشته ژان و لاگ وزیری استودولا ترجمه ساعد زمان انتشارات ققنوس

۴-www.Yahoo.eom,otanical.com,A Modem Herbal by Mrs.M.Grieve,Purchase this Herb form Botanical .com

۵-http://www.balgarm-org/tomsofmaie/herbclip / review.aspi=41220 Herb clip(TM) .Marrian Garner –Wizard.Shari Henson.

Brenda Milot,ELS.Heather Soliff.phd.Densie

Webb.phd Executive Editor .Mark Blumenthal. Con Sulting Editors –Steven Foster , Roberta lee ,MD , Allison Tumer .MS ,Managing Editor loriglene.

Funding/Administration – Wayne Silverman ,phd

ProductionGeorge Solis/Kath/leen coyne Date:April 15.2000

۶-http://www.boldweb.com/greenweb/HR105.htm Mellisa Officinalis , Lemon Balm – GW Plant Info

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *