خانه / گیاهان دارویی / آشنایی با خواص و کاربرد‌های گیاهان دارویی / خواص گیاه دارویی پنیرک | پنیرک، نرم کننده و ضد التهاب

خواص گیاه دارویی پنیرک | پنیرک، نرم کننده و ضد التهاب

پنیرک

پنیرک، نامها، کاربردها در طب سنتی و طب جدید

نام عربی: خبازی
نام علمی: Malva sylvestris L.
خانواده: پنیرک Malvaceace

به فارسی به طور کلی انواع آن را «پنیرک» و در شیراز «خطمی کوچک» و «نان کلاغ» و در گیلان «پین دیره» و در کتب طب سنتی انواع آن را با نامهای «خُبّازی»، «خیرو» و «ملوخیا» ذکر می کنند. به هندی نیز برخی گونه های آن را پنیرک و برخی گونه ها را «خُبازی» و «خُباجی» می نامند. به فرانسوی به طور کلی انواع آن را Framageon و Mauve و به انگلیسی Mallow گویند. این گیاه دارای دو نوع دارویی عمده است که در ایران نیز می رویند نوع کبیر و نوع صغیر.

محل رویش:
در نقاط مختلف ایران از جمله استان های مازندران، همدان، لرستان، اصفهان، فارس، کرمان، تهران، قزوین، خراسان و سیستان یافت می شود.

منبت آن زمینهای نمناک و در خریف و در بعضی بلاد در اول بهار می روید و خودرو و مزروع هر دو می باشد و نوع پاییزی آن تا بهار و نوع بهاری تا تابستان می ماند و یک نوع دیگر نیز دیده شده که برگ های آن ریزه و نرم و گل آن کوچک که در بهار می روید و تا تابستان می ماند و نبات این بسیار بلند نمی شود بلکه بعضی اندک بر زمین مفروش می باشد و گلبرگ همه آنها به جز خطمی بلند و سرخ مایل به بنفشی و کرنایی شکل و بعضی کوچک و گل خطمی بزرگ و مدور و پهن و بعضی سرخ و بعضی سفید و زرد نیز می باشد.

طبیعت آن:
در اول سرد و تر و بعضی معتدل در برودت و حرارت و بعضی نوع بیابانی آن را مایل به حرارت دانسته اند.

افعال و خواص آن:
ملین طبع
منضج
مانع ریزش مواد به عضو (رادع)
بازکننده انسدادهای کبدی
ادرار آور و زیاده کننده شیر (به صورت پخته برای افزایش شیر مادران به کار می رود)

ضماد ساییده برگ آن جهت شکستگی اعضا و تحلیل ورم های گرم و گزیدن زنبور و مگس

با عسل و با روغن زیتون و با روغن گل سرخ جهت سوختگی آتش

آشامیدن حدود ۲۰۰ سی سی جوشانده شاخ و برگ آن با شکر جهت سرفه و گرفتگی صدا و رفع خشونت آن که حادث از حرارت و یبوست باشند و زخم مثانه و سوزش ادرار مفید است

نشستن در جوشانده برگ آن جهت سختی های رحم  و نرم کردن آنها و نرم کردن ورمهای مقعد

چون برگ تازه آن را ساییده و با کره تازه گاوی بر بدن بمالند هیچ گزنده او را نگزد

برگ تازه نورسته کوچک نازک آن را پخته می خورند و بهترین استعمال آن در غذاها با گوشت پرندگان است

مضرات:

مصرف زیاد آن سست کننده معده های ضعیف است.
برای مزاج های سرد و تر مناسب نیست.

مصلح پنیرک:

در گرم مزاجان ترشی ها و در سرد مزاجان فلافلی و معجون کمونی.

مقدار شربت:
از آب آن تا پنجاه درم.

مواد مژثره:
مهمترین مواد مژثره گلهای پنیرک را موسیلاژ تشکیل می دهد که در اثر هیدرولیز آن گالاکتوز، آرابینوز، گلوکز، رامنوز و گالاکتورونیک اسید حاصل می شود. گلها همچنین شامل آنتوسیانین ها می باشند.

موارد استعمال در طب جدید (گیاه درمانی):
در درمان گاستروانتریت، علائم سرماخوردگی، التهاب دهان و گلو، و سرفه مورد مصرف دارد.

آثار فارماکولوژِک:
با توجه به اینکه میزان موسیلاژ در دوز مصرفی بسیار پایین و غلظت آنتوسیانین به اندازه کافی می باشد، لذا اثرات درمانی پنیرک به آنتوسیانین ها نسبت داده شده است.
ولی وجود موسیلاژ در گل پنیرک سبب بروز اثرات ضدالتهابی، محافظت کننده و بهبود زخم ها، نرم کننده و پوشش دهندگی می شود.

تخم پنیرک:
سرد و تر
کثیراللعاب
ملین شکم
جهت سرفه گرم و خشک و گرفتگی آواز و رفع نزله مفید است
مقوی امعا و خراشیدگی های آن و زخم کلیه و مثانه
کاهش دهنده حدت و تیزی ادویه گرم و تند

حقنه آن جهت رفع سوزش روده ها و رحم و مقعد
ضماد آن به تنهایی و یا با جو مقشر جهت ورمهای گرم و دردها
ضماد تخم و برگ آن جهت گزیدگی زنبور نافع.

مضر:
معده ضعیف و مرطوب
مصلح آن رب میوه ها.
مقدار شربت آن: تا پنج درهم
بدل آن: تخم خطمی.

خبازی بستانی: (این نوع بسیار کمتر شناخته شده و کمتر مورد استفاده است)

برگ دراز و گل زرد و کوچک تر از گل خیار و در پنبه زارها بسیار می روید و به بلندی گیاه پنبه می شود
تخم آن سیاه و دراز شبیه به شونیز و بسیار تلخ و غلاف آن شبیه به کرم و مایل به سبزی است.

طبیعت آن:
در برودت و رطوبت زیاده از بستانی
ملین طبع و سینه و رافع خشونت آن و مصفی صوت
مهیج حرارت به سبب لطافت
به جهت تبهای گرم نافع.
مضر معده سرد
مصلح آن ادویه گرم

تخم پنیرک بستانی:
مسهل قوی اخلاط غلیظه
بازکننده سده و جهت عرق النساء و آب آن با شکر
جهت دفع اخلاط و مواد سوخته و ضماد جویده آن جهت کاهش ورم ها
و تسکین درد گزیدن عقرب نافع.
مقدار شربت آن: تا دو درهم است.

برگ پنیرک بستانی:
اگر برگ را بکوبند و روی گزش زنبور قرار دهند درد آن را تسکین دهد.
اگر با روغن پخته شود و روی ورم های به وجود آمده در مثانه و کلیه ضماد نمایند سودمند خواهد بود.
اگر آن را بعد از جوشاندن در آب بخورند شکم را نرم خواهد کرد و اگر آن را قبل از جوشاندن بخورند اثر کمتری در این مورد خواهد داشت.

طرز نگهداری پنیرک:
دور از رطوبت و نور مستقیم و در ظروف سربسته غیرپلاستیکی نگهداری شود.

اشتباهات و تقلبات بازار گیاهان دارویی:
گاهی به دلیل قیمت بالای  گیاهان جنس بنفشه مانند Viola odorata L. پنیرک به فروش می رسد.

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *